Bir Kuşak,Bir Yol…

By Makbule Elmas
0 Yorum 505 Görüntüleme
Bir Kuşak Bir Yol

Bir Kuşak Bir Yol projesi tarihteki İpek Yolu’nun bir tekrarı olarak düşünülebilir. Bilindiği gibi İpek Yolu Çin’den başlayarak Avrupa’da son bulan bir hattı temsil etmektedir. Yalnızca ticari malların değil kültürlerin ve dinlerinde Asya’dan Avrupa’ya kadar taşınmasına yardımcı olmuştur. Tarih boyunca kıtalar arası etkileşimi sağlamış olan yol, farklı güzergâhların oluşmasıyla birlikte önemini yitirmiştir ancak son yıllarda tekrar Çin’in adımlarıyla dünya gündemine girmiştir.

Projenin Doğuşu

Çin 2000’li yıllardan sonra artan sanayileşme ve teknolojik gelişmeler ile birlikte ciddi bir ekonomik büyüme performansı sergilemiş ve bunun sonucunda diğer ülkelerin iş birliği yapmak istediği bir aktör haline gelmiştir. Bu durumu avantaja çevirmeyi amaçlayan Çin, en büyük ulaşım projesi olarak görülen “Bir Kuşak, Bir Yol” projesini hayata geçirmek için önemli çalışmalar yapmaktadır. 2008 küresel ekonomik krizi sonrasında diğer ülke ekonomileri gibi daralma gösteren Çin ekonomisi, ihracattaki avantajlı konumunu büyük ölçüde sürdürmeye devam etmiş ve İpek Yolu’nun geçtiği 65 ülkenin dikkatini tekrardan bu projeye çevirmelerini sağlamıştır. Proje Asya, Avrupa ve Afrika kıtalarını karayolu, demir yolu, hava alanları ve limanlarla birbirine bağlayarak ekonomik kalkınma için büyük potansiyeli olan ülkeleri içine almaktadır. Böylece projeye dâhil olan diğer ülkelerle çok yönlü iş birliklerinin kurulması amaçlanmaktadır. Bu durum Çin’in küresel sorunların çözümünde daha etkin bir rol oynaması sonucunu da doğurmaktadır.

Projenin Kapsamı

Proje iki temelden oluşmaktadır. Birincisi 21.yy Deniz İpek Yolu’dur. Bu hat Deniz İpek Yolu olarak da değerlendirilmektedir. Hat Asya’yı Güney Çin denizinden Sri Lanka aracılığıyla Afrika’ya oradan da Avrupa’ya liman zinciri oluşturarak bağlayan bir ağı temsil etmektedir. İkincisi ise İpek Yolu Ekonomik Kuşağı’dır. Bu kuşak ise Çini doğrudan Londra’ya bağlayan bir demir yolu ile karadan bir ticaret ağı oluşturma girişimidir. Bunun yanında farklı güzergâhlar oluşturularak proje desteklenmiştir.

Bir Kuşak Bir Yol Projesi

Örneğin Pakistan’ı Çin’e direk bağlayan bir otoyol ve demir yolu inşasıyla İpek Yolu Ekonomik Kuşağı ile Deniz İpek Yolunu bir birine bağlayan bir hat oluşturulup Çin’in doğrudan etkilenebileceği bir ticaret hacmi oluşturmuştur. Oluşturulan bu kuşaklarda organize sanayi bölgeleri, enerji santralleri ve maden ocakları da bulunmaktadır. Projeye baktığımızda bütün yolların Çin’e bağlandığını görmekteyiz. Bu sebeple Çin “Bir Kuşak Bir Yol” projesi ile küresel bir güç olmayı hedeflediği oldukça açıktır. Bu durum insanların aklına Marshall planı ile benzer olması endişesini getirir. Fakat farklı olduğu projenin detaylarında görülmektedir. Çünkü Çin Marshall planından farklı olarak ülkelerle “kazan-kazan” ilişkisi kurarak ilerlemektedir. Bu ilişki sayesinde projeye dahil olan ülkeler Çin’in kontrolünde hareket etmektedir.

Çin oluşturduğu bu proje ile küresel ticareti destekleyerek gelecekte ortak bir pazar kurmayı planlamaktadır. Bu pazara da geçmişte piyasaya sunduğu ürünlerin aksine katma değeri yüksek ürünlerle girmeyi amaçlamaktadır. Bu amacı doğrultusunda sanayisinin ve teknolojisinin gelişmesine yönelik çalışmaktadır. Hatta Çin demir yolu endüstrisinde de önemli gelişmeler göstermiştir. Çevresindeki ülkeler, Çinin demir yolu endüstrisindeki ilerlemesinden yararlanmıştır. Projenin diğer bir yönüne baktığımızda ise Çin, ABD ile işbirliği yaparak gücünü arttırmaktadır. Bu sebeple mevcut hegemonyaya meydan okumayıp amacına dolaylı yoldan ulaşacağını söylemek mümkündür. Çin’i mevcut hegemonya ve ondan önceki hegemonyadan farklı kılan durumlardan birini söylemek gerekirse kara ve denizden dünyanın geleceği için iddialı ülkelere komşu olması söylenebilir. Bu ülkelere örnek olarak Hindistan ve Rusya gibi ülkeler verilebilir.

Projenin Temel Amacı

Bir Kuşak ve Bir Yol Projesinin temel amacı olarak barış içinde bir dünya ticareti sağlamak, ülkelerin karşılıklı hoşgörü içinde olarak birbiri arasındaki diyaloğu güçlendirmek, tarafların menfaatlerini düşünerek potansiyellerini kullanmalarını sağlamak ve karşılıklı işbirliğini güçlendirmektir. Bu sebeple büyük bir coğrafyayı etkileyecek bu projenin potansiyeli oldukça yüksektir.

Çin projeye dâhil olan ülkelerin çoğundaki yatırımları kendi işçilerine yaptırmaktadır. Bu yüzden Çin’deki inşaat firmaları da büyük fırsat yakalamış durumdadır. Hatta o kadar gelişmişler ki dünyadaki en büyük on inşaat firmasının yedisi Çin’e aittir. Örnek vermek gerekirse 1500 Çinli işçi 11 saatte bir tren istasyonu inşa edebilecek kadar donanımlı hale gelmiştir. 2013 yılının eylül ayında Kazakistan da Çin Devlet Başkanı Bir Kuşak Bir Yol Projesini açıklaması ile başlayan süreç, uluslararası sistemin büyük ülkeleri olarak görülen Çin, Rusya ve ABD projenin bulunduğu konumu merkezde tutarak çeşitli politik ve ekonomik girişimlerde bulunmuşlardır. 2011 yılında Vladimir Putin, Avrasya Ekonomik Birliği oluşturmayı teklif etmiştir. Bu birliktelikte Kazakistan, Rusya ve Belarus vardır. Bu açıklamadan birkaç ay sonra ABD’nin Dışişleri Bakanı, “ Modern İpek Yolu Projesi’ni teklif etmiştir. Daha sonra ise Çin 2013 ‘te Kazakistan da projeyi tam anlamıyla ilan etmiştir. Orta Asya için üç büyük ülke olan bu ülkeler arasında bir rekabet olduğu açıktır. Trump’ın Hindi-Pasifik fikri Çin’in etrafını çevirdiğini hissettirmektedir. Beraberinde Japonya ve Güney Kore gibi ülkelerin ABD’nin stratejik ortağı olması, bu projesinin çıkış yerinin Kazakistan üzerinden olma sebeplerindendir.

Projenin önemli hatlarına baktığımız zaman Çin’den çıkan bir malı düşünürsek ilk Sri Lanka’ya değinmek gerekecektir. Deniz İpek Yolu için önemli bir noktada bulunan liman için Çin, Sri Lanka’ya milyar dolarlık borç vererek Sri Lanka’nın başkenti olan Kolombo şehrinde bir liman oluşturmuştur. Sri Lanka ise borcu 2017 yılına kadar ödeyemeyince limanın işletmesini kira sözleşmesi yaparak 99 yıllığına Çin’e devretmiştir. Aynı şekilde Pakistan’daki limanın da 40 yıllığına işletmesini Çin’e devredilmiştir. Ülkeler üzerinde rızaya dayalı ya da mecburi bir egemenliğin söz konusu olduğunu söyleyebiliriz.

Proje için önemli bir hat ; Pakistan

Gvadar-Kaşgar Ekonomik Koridoru

Pakistan ise proje için en önemli hatlardandır. Pakistan çoğu Asya ülkesi gibi durağan ekonomiye sahip ülkelerden biridir. Ülkenin Soğuk Savaş sırasında anti-komünist olmasına rağmen Çin ile olan ilişkisi iyi duruma gelmiştir. Hatta Çin, mevcut hegemonyanın güçlü etkisine rağmen bu ülkenin nükleer alt yapısının gelişimine destek olmuştur. 2001 yılında Çin, Pakistan’a Gvadr şehrinde küçük bir balıkçı kasabasında liman oluşturma teklifi sunmuştur. Bu Pakistan için karşı çıkılamayacak bir fırsattır. Bunun Pakistan için bir fırsat olduğu liman inşa edildikten sonra olanlardan görülebilir. Çünkü Çin bu yatırımı Pakistan’ı Çin’e direk bağlayan demiryolu ve otoyollarla desteklemiştir. Bu hat İpek Yolu Ekonomik Kuşağını Deniz İpek Yoluna bağlayan tek noktayı oluşturmaktadır. Budan dolayı Pakistan da büyük bir ticaret hacmi oluşturmuştur. Bu ticaret hacmi de Çin’i doğrudan etkilemektedir. Hatta Pakistan son sekiz yılın en yüksek GSYH’sına ulaşmış durumdadır. Bu kuşak ve yol girişiminin birçok dikkat çeken yanını kabul ederken Çin’in dış politika vizyonunun değiştiğine bu projenin temelini oluşturan Çin-Pakistan Ekonomik Koridoru örnek olabilir. Bu hattın amacı doğal kaynak transferini güçlendirmek ve Umman Denizi’nin potansiyelini tam kullanarak stratejik bir plan oluşturmaktır.

Projenin Diğer Kilit Noktası; Yunanistan

Pire Limanı

Akdeniz ülkelerine değinecek olursak ilk Yunanistan’ı ele almak gerekir. Çünkü bu nokta da proje için kilit bir noktadır. Çin’in bir gemicilik şirketi ilk başta Pire limanının iki terminali için kira sözleşmesi imzalamıştır. Sekiz yıl sonra ise bu limanın %67 hissesi kira sözleşmesi yapan şirketin olmuştur. Tabii bu sekiz yıl içinde limanın alt yapısının oluşturulması ve gelirinin artması Çin’in yatırımları ile olmuştur. Oluşturulan tüm limanlar gibi bu limanda güzergâh için önemli bir nokta olduğundan zaman ve maliyet faydası sağlamıştır. Avrupa’nın en önemli limanlarından olan Pire limanı, Çin mallarının Pire’den Balkanlara daha sonra Macaristan üzerinden Orta Avrupa’ya kadar hızlı ve düşük maliyetle taşınmasına yardımcı olacaktır. Avrupa’nın bu liman sayesinde Çin ile ticareti artmıştır. Bunun yanında Akdeniz’in en büyük toptan ticaret merkezinde yapılan uluslararası ticaret kenti projesi Çin’in finansal öncülüğünde yürütülmektedir.

Türkiye’nin Projeye Bakışı

Proje tamamlandıktan sonra Çin’den Türkiye’ye bir ticari malın gelme süresi 30 günden 10 güne düşmesi beklenmektedir. Türkiye, Çin’in gelişmiş sanayisinden yararlanmak istemektedir. Çin ise yatırım için pazar arayışında olması sebebiyle Türkiye’yi değerlendirmektedir. Bunun yanında bir Çin malının Avrupa’ya kara yolundan ulaşabilmesi için Türkiye konum olarak çok iyi bir noktadadır. Bu sebeple Türkiye köprü görevi yapacak konumda denebilir. Recep Tayyip Erdoğan’ın Kuşak ve Yol Uluslararası İşbirliği Forumunda bu projenin dünyadaki terörü yok edecek bir çalışma olması sebebiyle projeye desteğini bildiren bir konuşma yapması Türkiye’nin Kuşak ve Yol Projesine olan desteğini göstermektedir.

Batılı gelişmiş ülkeler, yatırım yapacağı ülkelerden katı standartlar aramaktadır. Çin ise işbirliği yaptığı ülkelerden böyle bir talepte bulunmadığı gibi bu gibi ülkeleri ödeyemeyeceği kadar yüksek meblağda borca sokarak batılı ülkelere değil kendine bağımlı hale getirdiğini söylemek mümkündür. Diğer yandan Çin’in çevresindeki meydan okumalara karşı uyguladığı strateji Doğu’yu geliştirerek Batıyla işbirliği yapmasını sağlamaktır. Bunu ise ABD ile çatışmadan bölgedeki ekonomik gücünü arttırarak yapmayı hedeflemektedir.

Projeyi Etkileyecek Sorunlar

Bir Kuşak Bir Yol Projesinin geçtiği güzergâhtaki ülkeler genellikle az gelişmiş ve iç karışıklığın olduğu ülkeler olması sebebiyle hatta güvenlik sorunu oluşturmaktadır. Özellikle enerji yolları için bu sorun önem teşkil etmektedir. Ülkelerin siyasi yapısı veya terör ile mücadele etmesi güzergâhtaki güvenliği bozarak, projenin sürekliliği açısından tehdit oluşturmaktadır. Çin ise projeyi oluştururken oluşacak sorunların çözümüne ön ayak olmalı ve sorunlarla mücadele etmelidir. Bu sorunları çözerken ise projeye dâhil olan diğer ülkeler ile işbirliği içinde olarak sağlamaya çalışmaktadır. Örneğin, Afganistan’ın güvenlik sorunlarının çözülmesi, ülkedeki siyasi ve ekonomik istikrarın sağlanması, yeni ekonomik girişimlere ortam hazırlamaktadır. Bu nedenle Afganistan’ın yeniden gelişmesi sürecine öncelikle Orta Asya Cumhuriyetleri olmak üzere çeşitli ülkeler destek vermektedir. Hatta Türkiye de, 2010 tarihinde Afganistan’a destek sağlamak amacıyla gerçekleştirilen Bölgesel Ekonomik İşbirliği Konferansı’na ev sahipliği yaparak sürece katkıda bulunacağını göstermiştir.

Bir Kuşak Bir Yol Projesi küresel ekonomi için önemlidir. Bu proje hayata geçtiğinde Avrasya’yı tam anlamıyla ticaret ve ulaşım bölgesine çevirmesi beklenmektedir.  Aynı zamanda dünyanın en büyük ulaşım projesi olan bu yatırım Çin’i Avrupa’ya bağlayarak geçtiği tüm yolda önemli bir pazar alanı oluşturmaktadır. Türkiye’nin ihraç pazarını geliştirmek istemesini de göz önünde bulundurursak, gittikçe güçlenen merkez ülke konumunu avantaja çevirerek fırsatları iyi değerlendirmesi gerekmesi gerektiğini söylemek gerekmektedir.

Küresel Salgın Sonrası İçin İlaç Mı?

Küresel salgınla birlikte dünya ekonomisi önemli ölçüde yara almıştır. Küresel salgın döneminde dahi ekonomik anlamda yaşadığı daralma en az oranda olan ülkeler arasında yer alan Çin hayata geçirmek istediği bu proje ile birlikte dünya ekonomisinde önemli iyileşmeler sağlayabilecektir. Bu durumda hegemonya savaşında bir adım daha öne geçmiş olacaktır.

Çin ile Kuşak ve Yol ülkeleri ticarette Yuan kullanımını arttırması da göz ardı edilmemelidir. 2019 yılında, Çin ile Kuşak ve Yol Projesi kapsamında olan ülkeler arasında yapılan ticarette Yuan ile yapılan işlemlerin tutarı bir önceki yıla göre %18,5 oranında artarak 3,6 trilyon Yuanı bulduu açıklanmıştır. Komşu ülkelerle Yuan ile gerçekleştirilen mal ticareti hacmi ise geçen yıla göre yüzde 15’lik büyümeyle 994 milyar 500 milyon Yuana ulaştı. Çin ile Kuşak ve Yol güzergâhındaki ülkeler arasında Yuan cinsinden ticaret de yüzde 32 yükselerek 2,73 trilyon Yuanı bulduğu rapor edilmiştir. Yuanın kullanımında yaşanan artış Yuanın dijitalleştirilmesi çalışmalarıyla desteklenerek daha kapsamlı bir kullanım alanı doğmasını sağlamaktadır.

Bir Kuşak,Bir Yol Projesi değişme ihtiyaç duyulan küresel dünya düzeninde Çin’in sağlam adımlarla ilerlediğinin bir kanıtı olarak karşımıza çıkmaktadır.

Kaynakça

Alperen, Ü. (2018, Ağustos). “Bir Kuşak Bir Yol” Girişimi ve Çin’in Orta Asya Politikası. Bilge Strateji, 10(19), 17-38.

Ayan, E. (2016, Aralık). Yeni İpek Yolu Stratejileri Ve Trans-Avrasya Güvenlik Sistemleri. Tarih ve Gelecek Dergisi, 2(3), 9-23.

Balcı, Z. (2018, Ocak). Çin’in Yeni “İpek Yolu” Projesi. İnsamer.

Beşer, M. E. (2018). Çin-Pakistan Ekonomik Koridoru: Kuşak ve Yolun Kilidi. İstanbul: Boğaziçi Asya Araştırmaları Merkezi.

Durdular, A. (2016). Çin’in “Kuşak-Yol” Projesi ve Türkiye-Çin İlişkilerine Etkisi. Avrasya Etüdleri, 77-97. Türkiye: T.C. Türk işbirliği ve Koordinasyon Ajansı Başkanlığı.

Gökten, K. (2018, Aralık). Yükselen Çin’in Akdeniz Ekonomisi Üzerine Etkileri: İmkan ve Kısıtlamalar. Karatahta/İş Yazıları Dergisi(12), 69-84.

Gökten, K. (2019, Ocak). Çin-Pakistan Ekonomik Koridoru ve Yeni Güney Asya Jeopolitiği. Fiscaoeconomia, 160-176.

Karagöl, E. T. (2017, Mayıs). Modern İpek Yolu Projesi. Seta Perspektif(174).

Okur, M. A. (2017). “Bir Kuşak, Bir Yol” Projesi’nin Jeopolitiği, Türk Kuşağı ve Uygurlar. Akademik Hassasiyetler, 45-54.

Serper, E. (2017, Ağustos). İpekyolu Projesi Küresel Ticarete Etkisi ve Güvenlik Soruları. Türk Asya Stratejik Araştırma Merkezi.

Turan, S. (2017, Ekim 31). Çin-Pakistan Ekonomik Koridoru. Çin Gazetesi: http://www.cingazetesi.com/cin-pakistan-ekonomik-koridoru/

https://www.criturk.com/haber/haber-lokasyon/cin-ile-kusak-ve-yol-ulkeleri-ticarette-rmb-kullanimini-artiriyor-163148

Yorum Yap

Bu web sitesi deneyiminizi geliştirmek için çerezler kullanmaktadır. Bu konuda iyi olduğunuzu varsayacağız, ancak isterseniz devre dışı bırakabilirsiniz. Kabul et Daha Fazlası

Çerez Kullanımı