Dolar: Baskın ve Şaşırtıcı Bir Para Birimi

By YAŞAR SAFA CİHAN
0 Yorum 61 Görüntüleme

Dolar: Baskın ve Şaşırtıcı Bir Para Birimi

2007 yılında ABD, yıllık ABD gayri safi yurtiçi hasılasının (GSYİH) yaklaşık yüzde 5’ine eşdeğer 700 milyar doların üzerinde bir cari hesap açığı kaydetti. Cari açıkların çalıştırılması her zaman dezavantajlı değildir.

Finansman

Bir ülke, borcun faiz oranından daha yüksek getirilere sahip yatırımları finanse etmek için dış borç kullanıyorsa, ülke cari hesap açığını yönetirken çözücü olarak kalabilir. Gelişmiş ülkeler genellikle açıkları yönetirken, gelişmekte olan ekonomiler genellikle fazlalıkları yönetmektedir.

Daha sonra ise 2008 mali krizi oldu. Yılın başlarında konut piyasasının erimesi ve Eylül ayında Lehman Brothers’ın çöküşü, doların çökeceğine dair güçlü sinyaller veriyordu. Diğer bir açıklmaya göre :

Bir ülke finansal veya döviz krizinden etkilendiğinde, hem yerli hem de yabancı yatırımcılar çıkış aramaya başlar, sermayelerini çeker ve yerli para birimini boşaltırlar.

Başlangıçta yatırımcılar sermayelerini gerçekten çekmiş olsalar bile İsviçre Frangı değerlemesinden dolayı İsviçre gibi ülkelere taşınmış olsalar da, eylül ayından Aralık 2008’e kadar ABD’de 500 trilyon dolarlık net sermaye girişi vardı.

Ticaret

Tarifeler ve kotalar gibi ticaret engellerini azaltarak ekonomiyi açmak, yerli para birimini devalüe etmek ve dalgalı döviz kuru politikasını benimsemek, küçük açık ve gelişmekte olan ekonomilerin büyüme bulması için bir çözüm olmuştur.

AMERİKAN DOLARI

Uluslararası makroekonomi dersimizde, ülkeler arasındaki dış ticaret mekaniği ve bunun nasıl oynandığı öğretildi. Ve bu bize öğretilen şey, eğer Singapur’daki bir tüccar Japonya’daki bir tüccardan araba satın almak istiyorsa, Japonya’dan araba ödemek ve ithal etmek için para birimini Japon “yen” ile “Singapur Doları” ile değiştirmesi gerekiyordu.

Benzer şekilde, bir Japon tüccar Singapur’daki bir tüccardan mal satın almak istiyorsa, Singapur’daki tüccara mal ödemek için “Yen“ olan para birimini “Singapur Doları” ile değiştirmesi gereklidir. Bu nedenle, yukarıdaki örnekte, Singapur Doları ve Japon Yeni ikili döviz kuru önemlidir.

Buna Mundell – Fleming modeli veya paradigması (MFP) denir. Robert Mundell de bu paradigma için 1999 yılında Nobel ödülü kazandı.

Bu durumda 2 varsayım dikkate alınır:

-Döviz kurundaki dalgalanmalardan bağımsız olarak, malların fiyatları kısa vadede yapışkan hale gelir.

-Mallar ihracatçının para birimi cinsinden fiyatlandırılır.

Bu modele göre, ihracatçının para birimindeki amortisman ithalat fiyatlarını artıracak ve ihracat fiyatlarını düşürecek, böylece rekabet gücünü ve ticaret dengesini artıracaktır. Bugün, uluslararası mal ticaretinin büyük çoğunluğu, çoğunlukla ABD doları olan baskın bir para biriminde faturalandırılmaktadır.

Jackson Hole Sempozyumu 2015’te sunduğu makalede 43 ülkeden oluşan bir örnek için ticaret faturalandırmasıyla ilgili istatistikleri bildirdi.

Bu 43 ülke dünya ithalatının %55’ini ve dünya ihracatının %57’sini temsil etmektedir. MFP’nin aksine, doların bir fatura para birimi olarak payının dünya ihracatındaki payının 3.1 katı olduğunu belgeliyor. Yani, ABD dışındaki birçok ihracatçı ihracatlarını dolar cinsinden faturalandırıyor.

Bu da, dünya ithalatlarının çoğunun da dolar cinsinden faturalandırıldığı anlamına geliyor. Gerçekten de, fatura para birimi olarak dolar payının dünya ithalatındaki payının yaklaşık 4.7 katı olduğu tahmin edilmektedir.

Euro’nun dünya ihracatında fatura para birimi olarak payı, euro ülke ihracatının 1.2 katıdır. Başka bir deyişle, bazı euro dışı ülkeler ihracatı Euro cinsinden faturalandırırken, bu dolar kullanımından çok daha küçük bir büyüklüktedir.

Başka bir deyişle, çoğu ülke para birimlerini ihracat için kullanmaz. Buradaki gerçek istisna, ithalatının %93’ü ve ihracatının %97’si para biriminde faturalandırılan ABD’dir. Örnek verme gerekirse:

Arjantin, örneğin, tüm ihracatının %97’si ABD Doları cinsinden faturalandırılırken, ABD baskın bir ticaret ortağı bile değildir.

Neden Dolar

Entegre küresel değer zincirleri nedeniyle, çoğu ihracatçı ürünlerini üretmek için ithal girdiler kullanır, eğer bu girdiler dolar cinsinden fiyatlandırılırsa, bir ihracatçının maliyetlerinin önemli bir kısmının dolar cinsinden olduğu anlamına gelir ve bu da onları dolar cinsinden fiyatlandırmaya teşvik eder.

İkincisi, bir ihracatçı firmanın rakiplerinin dolar cinsinden fiyatlandırdığı bir dünyada, bir ihracatçının, rakiplerinin fiyatlarına göre fiyatında aşırı değişimi önlemek ve dolayısıyla pazar payını korumak için dolar cinsinden fiyatlandırması da en uygunudur.

Bu nedenle, ABD dolarının gücünün, dünya geri kalanının toplam ticaret hacminin ve tüketici/üretici fiyat enflasyonunun önemli bir belirleyicisi olduğu gösterilmiştir.

Sonuç

Doların düşürülmesi için ana birimler Euro ve Çin yuanıdır. Euro’nun uzun süredir var olmasına rağmen, dolar hakimiyeti üzerinde sadece küçük bir etkisi oldu. Daha yakın zamanlarda, Çin hükümeti, özellikle yuan cinsinden krediler karşılığında yuan cinsinden Afrika ülkeleriyle ticaretini daha fazla faturalandırarak yuan’ı uluslararasılaştırmak için büyük bir adım attı.

Bununla birlikte, doların hem uluslararası ticarette hem de finansmanda yerleşik kullanımı ve ABD para sisteminin gücü göz önüne alındığında, doların yer değiştirmesi zor ve uzun vadeli bir çaba olacaktır.

KAYNAKÇA

https://hackernoon.com/dollar-a-dominant-and-a-surprising-currency-loo3tzn

Yorum Yap

Bu web sitesi deneyiminizi geliştirmek için çerezler kullanmaktadır. Bu konuda iyi olduğunuzu varsayacağız, ancak isterseniz devre dışı bırakabilirsiniz. Kabul et Daha Fazlası

Çerez Kullanımı