Geleneksel Hat Sanatı

By Semanur Uzun
0 Yorum 252 Görüntüleme

Osmanlıdan günümüze kadar gelen ve usta çırak ilişkisiyle gelişen, Hat sanatı, Arap harfleri çevresinde oluşmuş geleneksel güzel yazı yazma sanatıdır. Bu sanat, yazı ve çizgilerle icra edilmektedir. Hat sanatı Arap harflerinin gelişme gösterdiği dönemden sonra,  6. yüzyıl ve 10. yüzyıl arasında ortaya çıkmıştır. Hat sanatıyla uğraşan kişiye verilen unvan ‘hattat’tır. Belirli kurallar çerçevesinde ilerlemeyen, hattat’ın kendi yönlendirmesiyle yapılan ahenk sanatı matbaanın icadından önce elle yazılan kitaplar aracılığıyla gelişmiş ve yaygınlaşmıştır. Hat Sanatının modern bir tanımı ise “işaretlere anlamlı, ahenkli ve hünerli bir şekilde biçim verilmesi sanatı” şeklindedir.

Hat yazısı

Hat Sanatının Tarihi

Abbasiler döneminde, Bağdatlı vezir ve hattat İbn Mukle, emekleri ve kattığı yenilikler ile yazının ana hatlarını belirleyici bir sistem geliştirmiş ve bu sanatın gelişmesinde önemli rol üstlenmiştir. Abbasilerin 1258 yılında tarih sahnesinden silinmesinin ardından yazıda üstünlük nihayet Türk ve İranlı hattatların eline geçmiştir. İranlı hattatlar, aklam-ı sitteyi (hat sanatındaki temel altı çeşit yazı stili) sanatın gelişmesinde büyük katkıları olan Abbasi Halifesi Yakut’un üslubuna bağlı kalarak yazmışlar; Osmanlı Türkleri ise hat sanatında erişilmesi zor bir ekol kurmuşlardır. 16. yüzyılda Anadolu’da Türk sanatının öncüsü olarak kabul gören Şeyh Hamdullah, Osmanlı’da hat sanatına benzersiz bir güzellik ve olgunluk getirmiştir. Şey Hamdullah’tan sonra yetişenler, onun gibi yazma çabası içinde oldukları için hattatların başarısı ”Şeyh gibi yazdı” sözüyle anılmıştır. Bu durum, 150 yılı aşkın süre de devam etmiştir. 

Hat Sanatı Malzemeleri

•Makas, yazı takımı, aharlı kağıt, mürekkep, kalemtraş, kalemdan (kalem kutusu), lika (mürekkebe katılan has ipek), hokka (içine mürekkep konulan küçük kap), mühre (kapıda düzlük vermekte kullanılan camdan araç), celi kalem (büyük boy yazılar için kalın kamıştan ya da tahtadan yapılan kalem)

Hat Sanatı Yazı Çeşitleri

RİK’AOsmanlı Türklerinin icadi olan rik’a divanî hattındaki dikey harflerin boylarının biraz küçültülmesi, sadeleşmesi, kavis ve meyillerinin azalmasıyla meydana gelmiştir. Küçük sayfa ve mektu anlamına gelen rik’a, Tevkî’nin kurallarına bağlıdır. Vakıf işlerinde, Kur’an­ı Kerim’in sonunda yer alan dua sayfalarında kullanılmıştır. Sarayda doğan bu hat günlük yazışmalarda ve mektuplarda kullanılmıştır.

RİK’A YAZISI

Sülüs: Sülüs, üçte bir demektir. Bu adın nereden geldiğine dair çeşitli rivayetler vardır. Ancak Sülüs ile yazılan bir harfin üçte iki nispetinde düzlük, üçte bir nispetinde de yuvarlaklığı haiz olması bu adın nereden kaynaklandığı hakkında bize bir fikir verebilir. Yumuşak ve tatlı bir görünüme sahip olan sülüs, ümmü’l-hutût (yazıların anası) olarak da adlandırılmıştır. Bu yazı biçimi bilhassa kitap unvanlarının, kıt’aların ve levhaların yazılmasında kullanılmıştır.

SÜLÜS

•Nesih: İslam coğrafyasında genişçe kullanılmış bu yazı türü Sülüs’e çok benzer. Sülüs yazının küçük boyutlarda yazılmışıdır. Nesih, bir şeyi ortadan kaldırmak anlamına gelmektedir. Bu ismin nereden geldiği hakkında muhtelif rivayetler bulunmaktadır. Ancak Nesih’ten önce çok yaygın bir şekilde kullanılan Kufî yazısını revaçtan düşürdüğü, kullanılmasını bıraktırdığı için bu ismin kullanıldığı düşünmektedir. Nesih’in kıvrak ve latif tarzı sebebiyle Kur’an yazımında Kufî yazı terk edilmiş ve Nesih tercih edilir olmuş.

NESİH

MUHAKKAK“Muntazam ve muhkem” anlamına gelen bu yazının harfleri sülüse nispetle daha büyüktür. Yani dikey alanlarla “sin, fe, kaf ve nun” gibi çanaklı tabir edilen harflerin sola uzanan tarafları daha uzundur. Dönüş noktaları köşelicedir ve sülüsteki gibi derin değildir. Ayrıca satır halinde yazılır ve giriftlikten uzaktır. Harfleri ve kelimeleri açıktır.

MUHAKKAK

REYHÂNÎ: Muhakkak yazı türünün kurallarına bağlı olup onun küçük yazılan şeklidir.

REYHANİ

TEVKÎ Tevki yazı türünün en önemli özelliği birleşmeyen harflerinde birbirine bağlana bilmesidir. Sülüs’ün kurallarına bağlı olup onun biraz küçük boyda olanıdır. Halife ve vezirlerin mektubunda kullanılan yazı türü,vakıf işlerinde de kullanılmıştır. Tevki, Osmanlı Divani yazısının esasını teşkil etmiş ve fermanlarda kullanılmıştır.

TEVKİ

KAYNAK


hat sanatı nedir – Google’da Ara
www.google.com
Hat sanatı nedir? –
www.hurriyet.com.tr
Hat Sanatının Tarihi
www.asiyansanat.com
hat sanatı malzemelrei – Google Arama
www.google.com

Yorum Yap

Bu web sitesi deneyiminizi geliştirmek için çerezler kullanmaktadır. Bu konuda iyi olduğunuzu varsayacağız, ancak isterseniz devre dışı bırakabilirsiniz. Kabul et Daha Fazlası

Çerez Kullanımı