Isıl İşlem Nedir?

By Turgut TATAR
1 Yorum 175 Görüntüleme

Isıl İşlem Nedir?

Metal ve alaşımlarının özelliklerinde belirgin bir değişiklik bir değişiklik sağlamak amacıyla metal veya alaşımlarının katı halde ısıtılıp, soğutulması işlemine ısıl işlem adı verilir.

  • Makine alanında ısıl işlem genelde çelik ve fazlarını elde etmek amacıyla kullanılır.

Çelik Nedir?

0-%2,06 Miktarları arasında karbon (C) içeren demir(FE) alaşımlarına çelik denir.

Çeliğe Neden Isıl İşlem Uygulanır?

Makine alanının vazgeçilmezi olan çeliğe aşağıda yazılan sebeplerden dolayı ısıl işlem uygulanır.

  1. Aşınma direncini arttırmak için.
  2. Mekanik özelliklerini iyileştirmek için.
  3. Süneklik ve yumuşaklığını uygun dereceye getirmek için.,
  4. Kaba tane yapısını incelemek için.

Uygulanacak bu işlemler kullanım yerine göre değişir.

Isıl İşlem Ne Zaman Yapılır?

  • Çeliğe yapılan ilk işlemlerden biridir. İmalata geçmiş bir parçanın yanlış ısıl işlem gördüğü tespit edilirse bu çelik ısıl işlem sayesinde yumuşatılıp yeniden şekillendirilir yada iç yapısı değiştirilir.
  • Aşınma dayanımını elde etmek için son işlem olarak uygulanabilir.
  • Isıl işlem uygulanan çelik belli ısılarda ve farklı soğutma tarzına göre belirli özellikler kazanır bunlar demir karbon denge diyagramında net bir şekilde gösterilmiştir.
  • Demir-Karbon Denge Diyagramı:
Açıklama: C:\Users\LENOVO\Desktop\1.jpg

Çeliğin (fazları) Yapısı:

  • Ferrit (α+demir):
  • Demirde az miktarda karbonun erimesiyle oluşan bir arayer katı eriğidir.
  • Ferritte çözünebilen en fazla karbon miktarı %0,008’dir.
  • Sementit (demir karbür):
  • %6,67 karbon içeren demir karbür bileşiğidir.
  • Çelik yapısındaki en sert fazdır.
  • Yapısı iğneli veya ağ şeklindedir.
  • Çok sert ve kırılgandır.
  • Çekme dayanımı düşüktür.
  • Basma mukavemeti(dayanıklılığı) yüksektir.
  • Perlit:
  • %0,83 karbon içeren ötektoid yapıdır.
  • Ferrit ve sementit fazlarının karışımıdır.
  • 723 °C de ve yavaş soğutma ile elde edilir.
  • Yapısı lamelli (ince plaka) veya yuvarlak tane şeklindedir.
  • Taneli türü 723°C sıcaklıkta tavlama ve çok yavaş soğutma ile elde edilir.
  • Lamelli türü 723°C derece havada soğutularak elde edilir.
  • Östenit:
  • YMK (yüzey merkezli kübik yapı) şeklinde demir yapıda katı karbon çözeltisidir.
  • Östenit yaklaşık %2 ye kadar karbon çözündürebilir.
  • Her cins çelikte 723°C nin üzerinde bulunur.
  • Yumuşak ve anti manyetiktir.
  • Alaşımsız çelikte normal olarak oda sıcaklıklarında bulunmaz.
  • Martensit:
  • Östenitin hızla soğutulması sonucu elde edilir.
  • Yapısı iğneli ve serttir.
  • Yaklaşık 200-250°C civarında dönüşür.
  • Ledeburit:
  • 4,2 karbon içerir.
  • Perlit ve sementit karışımı bir ara fazdır.
  • Sert ve kırılgan yapıdadır.
  • Ötektiktir.

Tavlama (Normalizasyon) Nedir?

  • Metali uygun bir sıcaklıkta ısıtma ve belirli bir süre o sıcaklıkta tutulduktan sonra yavaş soğutmayla elde edilir.
  • Çeliğin sertliğini azaltmak, sünekliğini arttırmak ve iç gerilimleri yok etmek için uygulanır.
  • Yaygın olarak olarak bitmemiş ürünlerde kullanılır.
  • Talaş kaldırmayı kolaylaştırmak için metali yumuşatır.
  • Şekillendirmeyi kolaylaştırır.
  • Şekil verilmiş metalleri yeniden kristalleştirebilme.
  • Şekillendirmenin neden olduğu gerilmeleri azaltır.

Temperleme (Menevişleme):

  • Kırılgan çelik yapısının daha tok ve daha yüksek dayınımlı iç yapıya dönüştürülmesi için yapılan ısıl işleme Temperleme denir.
  • Çelikteki sertliği azaltmak için kullanılan bir sıcaklık muamelesidir.

Östemperleme:

  • Daha yüksek süneklik, tokluk sağlar.
  • Verilen sertliğe göre daha yüksek dayanım gücü sağlar.
  • Şoka karşı direnç sağlar.

Martemperleme:

  • Çeliklerde çarpılma ve çatlamayı önleyerek su verilmeyi sağlar.
  • Beynit oluşma sınırına varmadan bir süre bekletilip oda sıcaklığına soğutulmasıyla tamamlanır. 

Bir önceki yazıma şuradan ulaşabilirsiniz.

1 Yorum

Serdar 7 Ağustos 2020 - 23:00

Yararlı bilgi için teşekkürler 😊

Cevap

Yorum Yap

Bu web sitesi deneyiminizi geliştirmek için çerezler kullanmaktadır. Bu konuda iyi olduğunuzu varsayacağız, ancak isterseniz devre dışı bırakabilirsiniz. Kabul et Daha Fazlası

Çerez Kullanımı